Trong nhiều thập kỷ trước, hệ thống hưu trí của Hoa Kỳ chủ yếu dựa vào các chương trình an sinh xã hội (Social security) do chính phủ quản lý. Tuy nhiên, trong vài thập kỷ gần đây, hệ thống hưu trí ở Hoa Kỳ dần chuyển sang mô hình kết hợp giữa hỗ trợ của nhà nước và trách nhiệm tài chính của mỗi cá nhân.
Cùng với xu hướng “già hóa” dân số, tuổi thọ ngày càng tăng và chi phí chăm sóc sức khỏe không ngừng gia tăng, áp lực tài chính đối với các chương trình an sinh xã hội cũng ngày càng lớn. Trong bối cảnh đó, thay vì tập trung vào các trợ cấp trực tiếp, chính phủ ngày càng mở rộng các chương trình tiết kiệm và đầu tư được ưu đãi về thuế như 401(k), IRA hay HSA.
Các chương trình này được thiết kế nhằm khuyến khích người dân chủ động tích lũy tài sản cho tuổi nghỉ hưu, qua đó giảm bớt sự phụ thuộc vào các chương trình hỗ trợ của nhà nước trong tương lai.
Vì sao chuẩn bị cho hưu trí là quan trọng?
Ngày nay, nhu cầu cho các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ của người già ngày càng tăng. Việc chăm sóc, hay thậm chí chỉ là ở gần với cha mẹ với những người trẻ và trung niên gần như không còn là quyết định đơn giản như vài thập kỷ trước. Nhu cầu học tập và phát triển sự nghiệp buộc rất nhiều bạn trẻ phải lựa chọn ở xa gia đình.
Thêm vào đó, tuổi thọ của con người ngày một tăng, cộng với chi phí y tế và chăm sóc người già cũng tăng nhanh. Việc phụ thuộc vào một nguồn thu nhập duy nhất từ bảo hiểm xã hội khi về hưu đã không còn khả thi.
Do đó, hiểu sớm về các chương trình này sẽ giúp bạn tiết kiệm hiệu quả hơn và chuẩn bị tốt hơn cho tương lai.
1. Social Security — An sinh xã hội
Chương trình hỗ trợ hưu trí đầu tiên và quan trọng nhất ở Hoa Kỳ có lẽ là Bảo hiểm xã hội. Bảo hiểm xã hội là chương trình an sinh xã hội của chính phủ Mỹ, được xây dựng để hỗ trợ người lao động khi về hưu, mất khả năng lao động, hoặc qua đời.
Chương trình do cơ quan An sinh Xã hội (Social Security Administration thường được viết tắt là SSA) quản lý.
Để nhận trợ cấp bảo hiểm xã hội (Social Security Retirement benefits) khi về hưu, bạn cần tích lũy đủ 40 tín chỉ làm việc (work credits) thông qua thời gian đi làm và đóng thuế, tương đương khoảng 10 năm. Mức trợ cấp sau này phụ thuộc vào số năm làm việc, mức thu nhập, và độ tuổi bắt đầu nhận trợ cấp.
Bạn có thể bắt đầu nhận bảo hiểm xã hội sớm nhất từ 62 tuổi, nhưng quyền lợi sẽ bị giảm đáng kể so với tuổi nghỉ hưu toàn phần (Full Retirement Age) thường khoảng 66–67 tuổi tùy năm sinh; hoặc nếu trì hoãn nhận đến 70 tuổi, số tiền hưu mỗi tháng sẽ tăng thêm đáng kể.
Người có thẻ xanh hoặc người nhập cư hợp pháp tại Mỹ cũng có thể tích lũy tín chỉ và hưởng quyền lợi nếu đáp ứng đủ điều kiện.
2. Quỹ hưu trí nhà nước (Pension)
Không giống phần lớn doanh nghiệp tư nhân ngày nay, nhiều cơ quan nhà nước và một số tổ chức công lập vẫn duy trì chế độ lương hưu trọn đời (defined benefit pension). Chẳng hạn như chính quyền tiểu bang New York có hệ thống NYSLRS (New York State & Local Retirement System) hoặc California có CalPERS (California Public Employees’ Retirement System).
Khác với các tài khoản hưu trí như 401(k) hay IRA, nơi số tiền khi nghỉ hưu phụ thuộc vào giá trị khoản đầu tư, pension của nhiều cơ quan nhà nước được thiết kế theo chế độ lương hưu cố định suốt đời theo công thức dựa trên số năm làm việc, mức lương, và tuổi nghỉ hưu.
3. Các tài khoản tiết kiệm hưu trí hoãn thuế — 401(k) và 457(b)
Tài khoản 401(k)
Đây là chương trình hỗ trợ thu nhập về hưu cho nhân viên được nhiều công ty thực hiện.
Lợi ích của 401(k) là bạn sẽ được miễn thuế thu nhập trên phần đầu tư cho hưu trí (cho đến khi rút ra). Khoản tiền này được đầu tư vào một danh mục tự chọn gồm có các quỹ index (index fund), quỹ trái phiếu (bond fund), quỹ hưu trí theo mục tiêu (target date funds), và các quỹ thu nhập ổn định (stable income funds).
Với những người đầu tư sớm và đều đặn trong nhiều năm, chương trình có thể đem lại một “bước đệm” tài chính khá tốt khi về hưu.
Để thu hút nhân viên, một số công ty có chính sách đối ứng “matching” số tiền đầu tư nhằm khuyến khích nhân viên tăng cường tiết kiệm và đầu tư cho hưu trí.
Tài khoản 457(b)
Ngoài pension, nhân viên nhà nước hoặc khu vực công nói chung thường được tham gia chương trình tiết kiệm hưu trí hoãn thuế 457 (b) (Deferred Compensation Plan hay DCP).
Tương tự 401(k), Deferred Compensation cho phép người lao động trong khu vực công trích một phần lương trước thuế để đầu tư. Khoản tiền này được hoãn đóng thuế thu nhập cho đến khi rút ra sau này.
4. Tài khoản hưu trí cá nhân IRA (Individual Retirement Account)
Bên cạnh các chương trình hưu trí do người sử dụng lao động cung cấp như 401(k), chính phủ Hoa Kỳ còn khuyến khích người dân chủ động tiết kiệm cho tuổi nghỉ hưu thông qua tài khoản hưu trí cá nhân (Individual Retirement Account hay IRA) hay SEP IRA (Simplified Employee Pension Individual Retirement Account), một loại tài khoản hưu trí được thiết kế cho người tự kinh doanh và chủ doanh nghiệp nhỏ.
Đây là nhóm các tài khoản hưu trí được hưởng ưu đãi thuế, cho phép người tham gia đầu tư vào nhiều loại tài sản như cổ phiếu, trái phiếu, quỹ tương hỗ hoặc quỹ ETF, đồng thời được hưởng các ưu đãi về thuế theo quy định.
Hiện nay có hai loại IRA phổ biến nhất là Traditional IRA và Roth IRA. Với Traditional IRA, khoản đóng góp có thể được khấu trừ thuế trong một số trường hợp và người tham gia sẽ nộp thuế khi rút tiền lúc nghỉ hưu. Ngược lại, Roth IRA được đóng góp bằng tiền sau thuế, nhưng lợi nhuận đầu tư và các khoản rút tiền đủ điều kiện khi nghỉ hưu thường được miễn thuế.
Mỗi loại IRA đều có những ưu điểm riêng, phù hợp với các giai đoạn thu nhập và kế hoạch tài chính khác nhau của mỗi người.
5. Các công cụ hỗ trợ chuẩn bị cho hưu trí
Medicare
Medicare do Trung tâm Dịch vụ Medicare và Medicaid (Centers for Medicare & Medicaid Services — CMS), thuộc Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Hoa Kỳ (HHS), quản lý. Đây là chương trình bảo hiểm y tế liên bang chủ yếu dành cho người từ 65 tuổi trở lên.
Mặc dù không tạo ra thu nhập khi nghỉ hưu, Medicare giúp người cao tuổi ở Mỹ tiết kiệm chi phí khám chữa bệnh. Khác với Medicaid, Medicare không dựa trên thu nhập mà chủ yếu dựa trên độ tuổi hoặc tình trạng khuyết tật.
Medicaid
Đối với người cao tuổi có thu nhập thấp, Medicaid đóng vai trò rất quan trọng trong việc chi trả cho dịch vụ dưỡng lão (nursing home) và các dịch vụ chăm sóc dài hạn khác.
Health Spending Account (HSA)
HSA là tài khoản dành cho người tham gia Gói bảo hiểm có mức khấu trừ cao (High Deductible Health Plan hay HDHP). Một trong những lý do HSA (Health Savings Account) được nhiều chuyên gia tài chính đánh giá cao là vì đây là một công cụ giúp tiết kiệm đáng kể chi phí y tế cho tuổi nghỉ hưu.
Khoản tiền đóng vào HSA thường được miễn thuế thu nhập; miễn thuế cho phần tăng trưởng đầu tư; và miễn thuế nếu dùng để chi trả cho các chi phí liên quan đến y tế. Nhờ ba tầng lá chắn thuế này, HSA thường được xem là một trong những tài khoản có lợi thế thuế lớn nhất trong hệ thống tài chính Hoa Kỳ.
Lợi ích vượt trội của các tài khoản hưu trí
Phần lớn các tài khoản hưu trí được miễn thuế thu nhập khi đóng góp, giúp tăng số vốn được đầu tư ngay từ đầu, từ đó gia tăng tiềm năng sinh lời trong dài hạn.
Các tài khoản hưu trí như 401(k) hay IRA không hoàn toàn bị “khóa” cho đến tuổi nghỉ hưu. Người tham gia vẫn có thể rút tiền sớm trong một số trường hợp. Do được thiết kế nhằm khuyến khích tiết kiệm dài hạn, việc rút tiền trước tuổi nghỉ hưu thường làm giảm đáng kể lợi ích về thuế và có thể phát sinh thêm tiền phạt.
Vì sao người mới ở Mỹ thường bỏ qua các chương trình hưu trí?
Do thiếu thông tin, rất nhiều người Việt không phân biệt được sự khác biệt giữa các chương trình hưu trí, chẳng hạn như bảo hiểm xã hội, 401(k) và pension; do đó chưa tận dụng được lợi ích từ các chương trình này.
Nhiều chủ doanh nghiệp nhỏ tập trung toàn bộ nguồn lực cho việc kinh doanh trong những năm đầu, nên chưa dành sự quan tâm đúng mức đến các chương trình tiết kiệm hưu trí như IRA hay SEP IRA. Điều này khiến họ bỏ lỡ nhiều lợi thế về thuế trong giai đoạn tích lũy tài sản.
Kết luận
Điểm thú vị của hệ thống hưu trí Hoa Kỳ là hệ thống được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa an sinh xã hội và trách nhiệm tài chính của mỗi cá nhân.
Ngoài bảo hiểm xã hội, chính phủ hướng đến đa dạng hoá các sản phẩm tiết kiệm và đầu tư cho hưu trí để người dân có nhiều cơ hội tiếp cận với nhiều nguồn thu nhập hơn khi về hưu.
Nói cách khác, hệ thống hưu trí ở Hoa Kỳ không chỉ nhằm bảo đảm thu nhập khi nghỉ hưu mà còn khuyến khích người dân chủ động tích lũy tài sản trong suốt quá trình làm việc thông qua nhiều chương trình ưu đãi thuế khác nhau. Hiểu được vai trò của từng chương trình sẽ giúp bạn xây dựng kế hoạch tài chính phù hợp ngay từ khi còn trẻ.