Một trong những hiểu lầm phổ biến của nhiều du học sinh là sinh viên quốc tế ở Mỹ gần như không có nhiều cơ hội làm thêm. Những cảnh báo về việc “out of status” khiến nhiều bạn ngại tìm việc ngay cả khi có các lựa chọn hợp pháp.
Thực tế, dù visa F-1 có khá nhiều giới hạn, sinh viên quốc tế vẫn có thể tìm được các công việc phù hợp để tích lũy kinh nghiệm, cải thiện tiếng Anh và giảm bớt áp lực tài chính trong thời gian đi học.
Là người sống và học tập mười năm ở Hoa Kỳ, mình đã thực tập và đi làm nhiều năm trong suốt quá trình học. Theo kinh nghiệm của mình, việc tìm kiếm một công việc phù hợp với luật di trú cả trong và ngoài campus là điều hoàn toàn có thể nếu bạn chủ động tìm kiếm và chuẩn bị tốt về kỹ năng cũng như hồ sơ xin việc.
Làm thêm trong trường (On campus jobs)
Hình ảnh bởi Antonius Ferret: https://www.pexels.com/photo/woman-wearing-brown-apron-smiling-6223007/
Đây là công việc phổ biến nhất của sinh viên quốc tế. Với các công việc trong trường (on-campus), bạn có thể làm tối đa 20 giờ/tuần trong kỳ học mà không cần giấy phép lao động (work authorization/permit). Mức lương cho các công việc on-campus thường không đủ để chi trả học phí nhưng có thể dùng để trang trải một phần chi phí sinh hoạt. Các công việc phổ biến cho sinh viên quốc tế gồm có thư viện, bộ phận IT, phòng tập gym/trung tâm giải trí, khu ăn uống tự phục vụ (cafeteria), các văn phòng trường, và đặc biệt là văn phòng hỗ trợ sinh viên quốc tế.
Bạn có thể tìm kiếm và ứng tuyển trực tiếp trên các website hoặc các kênh tuyển dụng của trường. Các công việc này thường khá cạnh tranh do phù hợp với nhiều sinh viên quốc tế. Nếu cần thêm thông tin, bạn có thể liên hệ trực tiếp văn phòng hỗ trợ sinh viên quốc tế.
Các công việc trợ lý học thuật (Assistantships)
Đây là một trong số các công việc tốt nhất dành cho sinh viên. Sinh viên làm các công việc trợ lý học thuật thường được miễn/giảm học phí và có phụ cấp sinh hoạt hàng tháng (stipend). Tuy nhiên, các cơ hội Assistantship thường ưu tiên cho hệ sau đại học như Thạc sĩ và đặc biệt là Tiến sĩ. Trợ lý học thuật bao gồm các công việc Trợ giảng (Teaching Assistant hay TA), hay Trợ lý nghiên cứu cho các giáo sư (Research Assistant hay RA).
Công việc bên ngoài trường (Off-campus jobs)
Các công việc ngoài campus bao gồm các chương trình thực tập (Internship), các chương trình hợp tác nghiên cứu (Fellowship), hoặc chương trình vừa học vừa làm (Co-op) (ít phổ biến hơn). Bạn cần có CPT/Pre-OPT để làm các công việc bên ngoài campus và công việc này phải liên quan đến ngành bạn theo học. Nếu trường có liên kết tốt với các doanh nghiệp hoặc cơ quan nhà nước trong khu vực, bạn sẽ có nhiều cơ hội việc làm hơn.
Một điểm khá quan trọng mà rất nhiều sinh viên bỏ qua đó là các cơ hội thực tập ở các cơ quan nhà nước. Mỗi năm các cơ quan nhà nước có rất nhiều chương trình thực tập có trả lương dành cho sinh viên. Đây là cơ hội thực tập khá tốt; bạn sẽ có cơ hội vừa học vừa làm, và kết nối (networking) với đồng nghiệp, quản lý trực tiếp, và đôi khi là lãnh đạo cơ quan.
Chẳng hạn, nhiều trường thuộc hệ thống State University of New York (SUNY) có liên kết khá chặt chẽ với các cơ quan chính quyền địa phương và tiểu bang. Điều này tạo điều kiện cho sinh viên tìm internship trong khu vực công — một lựa chọn mà khá nhiều du học sinh thường bỏ qua. Các ngành dễ xin thực tập gồm có Khoa học máy tính (Computer science), Kinh tế học (Economics), Phân tích và quản lý dữ liệu (Data Analytics/Management), Chính sách công (Public policy), Kế toán/Tài chính (Accounting/Finance), v.v. Tuy nhiên, vì là internship nên yêu cầu về kiến thức chuyên ngành sẽ không quá khắt khe.
Dù internship được xem là cơ hội học hỏi dành cho sinh viên, quá trình tuyển chọn thường vẫn khá cạnh tranh. Nhiều chương trình thực tập yêu cầu hồ sơ gần tương tự như tuyển dụng chính thức, bao gồm resume, cover letter và phỏng vấn.
Vì vậy, việc chuẩn bị tiếng Anh, kỹ năng phỏng vấn và một bộ hồ sơ cơ bản từ sớm sẽ giúp bạn chủ động hơn rất nhiều khi cơ hội xuất hiện.
Trên thực tế, thời gian tìm internship có thể chỉ mất vài tuần nếu bạn may mắn, nhưng cũng có thể kéo dài nhiều tháng tùy vào sự chuẩn bị và nhu cầu của thị trường.
Mình có cơ hội thực tập ở một số cơ quan nhà nước ở tiểu bang New York. Mình cũng may mắn có sếp trực tiếp là người có vị trí cao trong cơ quan. Sau khi hết thời gian thực tập, sếp mình vẫn giữ vai trò là người cố vấn (mentor) và người giới thiệu trong các thư xin việc sau này của mình. Có thể nói, các công việc thực tập trong quá trình học đã hỗ trợ mình rất nhiều trong việc phát triển các kỹ năng và mở ra nhiều cơ hội việc làm chính thức ngay cả trước khi ra trường.
Để tìm các công việc thực tập, bạn nên chủ động tìm kiếm qua trung tâm việc làm của trường hoặc thông qua các trang hỗ trợ việc làm chính thức (Indeed, Glassdoor, CareerBuilder) hay việc làm chính phủ (USA jobs, NY State jobs, v.v.)
Về mặt pháp lý, bạn không được làm các công việc tự do bên ngoài (off campus) mà không có giấy phép, ví dụ như làm nail, phục vụ nhà hàng, hoặc làm tự do (freelance) không khai báo. Đây là vấn đề nhiều sinh viên quốc tế thường chủ quan. Việc làm ngoài trường không đúng quy định có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tình trạng visa, hồ sơ OPT và các kế hoạch làm việc lâu dài sau tốt nghiệp.
Kết luận
Đối với nhiều du học sinh, những công việc đầu tiên ở Mỹ không chỉ giúp trang trải chi phí sinh hoạt mà còn là cơ hội để hiểu hơn về môi trường làm việc và xây dựng các mối quan hệ nghề nghiệp lâu dài.
Theo ý kiến cá nhân, trong một hoặc hai năm đầu, bạn nên tập trung học và làm các công việc trong trường. Từ năm thứ hai trở đi đặc biệt là vào các kỳ nghỉ, bạn có thể bắt đầu tìm các cơ hội thực tập theo chương trình CPT.
Nếu biết tận dụng đúng cách và tuân thủ quy định visa, việc làm thêm hoàn toàn có thể trở thành một phần rất giá trị trong hành trình du học.
Để có thêm thông tin về cách tìm việc làm off-campus, bạn có thể tham khảo bài viết “