Khi mới qua Mỹ, mình được người thân nhắc nhở rằng “đừng như người Mỹ, họ có nhiêu xài nhiêu không biết để dành…” Tuy nhiên, khi tiếp xúc với nhiều người Mỹ hơn, mình không còn cho nhận xét đó là chính xác.
Đúng là có nhiều người Mỹ, cũng như các quốc gia khác, chọn cách sống YOLO “You only live once” để giải thích cho cách tiêu tiền của mình; nhưng đồng thời cũng có không ít người Mỹ quản lý tài chính của họ theo những cách rất thông minh.
Mình có một vài người bạn Mỹ để dành mỗi tuần vài chục đô (USD) vào các tài khoản đầu tư và hưu trí khi chỉ mới ngoài 20 tuổi và còn đang làm các công việc bán thời gian trong trường. Điều này cũng dễ hiểu vì chi phí sống, y tế và chăm sóc người cao tuổi ở Mỹ rất cao. Nếu không chuẩn bị tài chính từ sớm, áp lực khi lớn tuổi sẽ rất lớn.
Theo quan sát của mình, với nhiều người Mỹ, các khái niệm như “giàu”, “nhiều tiền” ít phổ biến hơn so với các khái niệm chỉ mức độ phụ thuộc vào tiền như “độc lập tài chính” và “tự do tài chính”. Chính vì vậy, kế hoạch tiết kiệm và đầu tư của họ cũng rất khác.
Thay vì để dành càng nhiều càng tốt trong các tài khoản ngân hàng, họ tận dụng các công cụ đầu tư như một cách để đảm bảo an toàn cho tài chính tương lai mà vẫn không làm ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống hiện tại.
Trong bài viết này, mình sẽ liệt kê những hình thức tiết kiệm và đầu tư phổ biến tại Mỹ, cách chúng hoạt động, cũng như một vài điều cơ bản mà người mới bắt đầu nên biết.
Tài khoản tiết kiệm (Savings Account)
Tài khoản tiết kiệm luôn là công cụ bảo vệ tài chính vững chắc. Việc dự trữ một số tiền nhất định (ba đến sáu tháng chi phí) trong tài khoản tiết kiệm rất quan trọng cho người mới để đề phòng những chi phí, rủi ro bất ngờ ập đến.
Tuy nhiên, đa số các tài khoản tiết kiệm có lãi suất không đáng kể. Do đó, để tận dụng khả năng sinh lời nhưng vẫn đảm bảo tính thanh khoản, bạn có thể chọn gửi tiền tại ngân hàng có lãi suất cao (high-yield savings) và được bảo hiểm bởi Federal Deposit Insurance Corporation.
Thông thường, các ngân hàng online như Ally Bank, SoFi, hoặc hybrid như Capital One sẽ cho lãi suất cao hơn các ngân hàng lớn truyền thống. Lãi suất tại các ngân hàng này có thể từ 3–5% tuỳ thời điểm.
Ngoài ra, bạn cũng có thể mở các tài khoản Money Market (Tài khoản thị trường tiền tệ) ở ngân hàng hoặc các quỹ Money Market với lãi suất cao hơn lãi suất tiền gửi tiết kiệm thông thường. Hiện nay, nhiều quỹ Money Market cho lãi suất từ 4% đến 5%/năm tùy lãi suất thị trường.
Chứng chỉ tiền gửi (Certificate of Deposit hay CD)
Chứng chỉ tiền gửi thường cho lãi suất cao hơn nhưng ít linh hoạt hơn so với tiền gửi tiết kiệm. Bạn có thể lựa chọn gửi tiền cố định theo thời hạn (3 tháng, 6 tháng, đến 5 năm). Nếu rút sớm hơn kỳ hạn, bạn có thể sẽ mất tiền lãi hoặc sẽ bị phạt một khoản nhất định.
Chứng chỉ tiền gửi thường có độ an toàn rất cao và phù hợp với tiền chưa cần dùng ngay. Có thể kết hợp chứng chỉ tiền gửi ngắn hạn với tài khoản tiết kiệm như một lá chắn thứ hai cho các khoản dự phòng.
“Tiết kiệm” qua việc xây dựng điểm tín dụng
Để xây dựng điểm tín dụng (credit score), bạn cần mở thẻ tín dụng (credit card), sử dụng thẻ này để chi tiêu, và trả nợ đúng hạn. Đây là khoản tiết kiệm và đầu tư vô hình nhưng vô cùng hiệu qủa. Điểm tín dụng có thể không tạo ra lãi suất nhưng lại tiết kiệm cho bạn rất nhiều từ các chi phí tài chính.
Trước mắt, bạn sẽ được hoàn tiền (1%-2% dựa trên khoản thanh toán). Trong dài hạn, việc sử dụng thẻ tín dụng tốt giúp bạn vay mua nhà, mua xe, vay đầu tư vào doanh nghiệp, v.v. với lãi suất thấp hơn. Chỉ cần chênh lệch 1% lãi suất vay mua nhà và mua xe có thể giúp bạn tiết kiệm hàng ngàn đô mỗi năm.
Đầu tư chứng khoán (Stocks & ETFs)
Đầu tư chứng khoán là một dạng đầu tư vào các doanh nghiệp thông qua các công ty đầu tư chứng khoán. Chẳng hạn như khi bạn mua cổ phiếu của Apple hay Microsoft, bạn đang sở hữu một phần nhỏ của công ty đó.
Vì sao nên đầu tư chứng khoán?
Khi đầu tư chứng khoán, bạn có thể bảo vệ giá trị tài sản khỏi lạm phát, đồng thời nhận được giá trị tăng thêm (capital gain) của tài sản trong dài hạn và thu nhập thụ động thông qua cổ tức (dividend). Vì giá trị của cổ phiếu thường tăng mạnh trong dài hạn do đó thích hợp cho các đầu tư để chuẩn bị cho giai đoạn hưu trí.
Để hạn chế rủi ro, bạn có thể mua cổ phiếu của các công ty lớn hoặc các quỹ ETF (quỹ mô phỏng thị trường). Ưu điểm của hình thức đầu tư này là lợi nhuận dài hạn (từ 7% đến 10%/năm) cao hơn tiết kiệm và chứng chỉ tiền gửi .
Nguyên tắc đầu tư chứng khoán để bảo toàn vốn và có lợi nhuận là đầu tư với số tiền nhỏ nhưng đều đặn (hàng tuần, hàng tháng) trong dài hạn để tránh những biến động của thị trường. “Time in the market beats timing the market”.
Nếu bạn bán chứng khoán đầu tư trong ngắn hạn, cần cân nhắc tiền thuế bạn phải đóng so với lợi nhuận chênh lệch từ việc mua bán.
Tài khoản đầu tư tự động (Robo-advisor)
Tài khoản đầu tư tự động là loại tài khoản sử dụng công nghệ để giúp bạn quản lý đầu tư thay cho việc tự chọn từng cổ phiếu.
Một tài khoản đầu tư tự động sẽ có các tính năng tự động như xây dựng danh mục đầu tư, phân bổ tiền, tái cân bằng danh mục, và đầu tư định kỳ.
Các tính năng này được áp dụng dựa trên câu trả lời của bạn về mục tiêu tài chính, độ chấp nhận rủi ro, và thời gian đầu tư. Dựa trên các thông tin này, hệ thống sẽ đề xuất danh mục phù hợp cho bạn.
Ưu điểm trước hết của tài khoản đầu tư tự động là dễ sử dụng. Bạn không cần hiểu quá sâu về thị trường chứng khoán để bắt đầu.
Ngoài ra, robo-advisor giúp bạn duy trì kế hoạch ổn định hơn, do đó vhạn chế việc mua bán theo cảm xúc.
Hiện nay có nhiều nền tảng đầu tư tự động như Betterment, Wealthfront, Fidelity Investments, và Charles Schwab. Mỗi nền tảng sẽ có tính năng, mức phí, và chiến lược đầu tư khác nhau.
Tài khoản hưu trí (Retirement Accounts)
Tài khoản hưu trí gồm có 2 dạng chính:
Tài khoản 401(k) (thông qua công ty)
Đây là chính sách hỗ trợ thu nhập về hưu cho nhân viên được nhiều công ty thực hiện. Lợi ích của 401(k) là bạn sẽ được miễn thuế trên phần tiền mà bạn đầu tư (cho đến khi bạn rút ra). Khoản tiền này được đầu tư vào một danh mục tự chọn gồm có quỹ index, quỹ trái phiếu, quỹ hưu trí theo mục tiêu (target date funds), và các quỹ thu nhập ổn định (stable income funds).
Nếu đầu tư sớm và đều đặn nhiều năm, tài khoản có thể tăng khá lớn khi về hưu. Đặc biệt, nếu công ty của bạn có chính sách đối ứng “match” số tiền mà bạn đầu tư thì đây là cơ hội tiết kiệm và đầu tư mà bạn chắc chắn không nên bỏ qua.
Tài khoản IRA (cá nhân)
Bạn có thể tự mở đầu tư vào tài khoản hưu trí IRA (được quản lý bởi các ngân hàng hoặc các tổ chức tài chính lớn).
Có hai dạng tài khoản IRA: IRA truyền thống (traditional IRA) hoặc Roth IRA (bạn đầu tư bằng thu nhập đã đóng thuế). Đây là cách tiết kiệm thuế và đầu tư dài hạn rất hiệu quả.
Tài khoản hưu trí của chính phủ hoặc công đoàn
Các cơ quan nhà nước (liên bang, tiểu bang, hoặc chính quyền địa phương) hay các tổ chức công cũng có các tài khoản hưu trí dành riêng cho nhân viên. Chẳng hạn như chính quyền tiểu bang New York có hệ thống NYSLRS (New York State & Local Retirement System) hoặc California có CalPERS (California Public Employees’ Retirement System).
Với các quỹ hưu trí tư nhân, số tiền bạn được nhận khi nghỉ hưu sẽ phụ thuộc vào số tiền bạn có trong tài khoản hưu trí. Trong khi đó, chủ tài khoản hưu trí của chính phủ sẽ nhận lương hưu hàng tháng suốt đời theo công thức dựa trên số năm làm việc và thu nhập.
Ngoài ra, một số tài khoản hưu trí còn cho phép chủ tài khoản vay ưu đãi dựa trên số tiền mà họ đã đóng góp. Với những lợi ích trên, việc sở hữu một tài khoản hưu trí của chính phủ sẽ làm giảm đáng kể áp lực tiết kiệm và nghỉ hưu.
Bên cạnh các tài khoản hưu trí, nhân viên nhà nước và các tổ chức công (trường Đại học công lập và một số tổ chức công lập khác) thường được tham gia chương trình tiết kiệm hưu trí hoãn thuế 457 (b) (Deferred Compensation Plan hay DCP).
Giống 401(k), Deferred Compensation cho phép người lao động trong khu vực nhà nước trích một phần lương trước thuế để đầu tư. Khoản tiền này được hoãn đóng thuế thu nhập cho đến khi rút ra sau này.
Tóm lại, nếu là nhân viên nhà nước bạn sẽ có các nguồn thu nhập sau khi nghỉ hưu: Tiền hưu trí từ tiểu bang, Bảo hiểm xã hội, và Deferred Compensation (nếu tham gia).
Các tài khoản đầu tư tiết kiệm thuế
Bên cạnh các chương trình tiết kiệm và đầu tư cho hưu trí, bạn có thể tận dụng các chính sách hỗ trợ đầu tư tiết kiệm thuế từ nơi làm việc. Lợi ích quan trọng của các khoản đầu tư này là dùng đòn bẩy miễn thuế để tăng khả năng đầu tư. Tuy nhiên, hạn chế của các chương trình này là tiền rút ra từ các tài khoản đầu tư chỉ được sử dụng cho những mục đích nhất định.
Các chương trình phổ biến:
Health Spending Account (HSA)
HSA là tài khoản dành cho người tham gia Gói bảo hiểm có mức khấu trừ cao (High Deductible Health Plan hay HDHP). Đây không chỉ là tài khoản y tế, mà còn là một công cụ tiết kiệm và đầu tư dài hạn cực kỳ ưu đãi về thuế.
Điều khiến HSA đặc biệt là ở 3 tầng lá chắn thuế “triple tax advantage” sau:
Miễn thuế thu nhập
Miễn thuế phần lợi nhuận từ đầu tư
Miễn thuế cho các chi phí liên quan đến y tế
Đầu tư cho giáo dục đại học (529 College Savings Plan)
Đây là tài khoản đầu tư dựa trên thu nhập sau thuế. Tài khoản 529 cho phép tiết kiệm thuế liên bang hoặc tiểu bang (tuỳ bang) cho phần lợi nhuận từ đầu tư và miễn thuế cho các chi phí liên quan đến giáo dục (phổ thông K-12 và đại học). Nếu có con nhỏ đang đi học thì đây cũng là hình thức tiết kiệm và đầu tư mà bạn có thể cân nhắc.
Bất động sản (Real Estate)
Đầu tư vào bất động sản gồm có mua nhà để ở hoặc cho thuê. Mua nhà để ở có thể tiết kiệm chi phí thuê nhà và nhận được giá trị tăng thêm từ bất động sản trong tương lai. Lợi nhuận từ việc mua nhà cho thuê là dòng tiền cho thuê và giá trị gia tăng theo thời gian.
Tuy nhiên, hình thức đầu tư này cần vốn lớn, khả năng quản lý (với nhà cho thuê), và cần hiểu thị trường. Khả năng thanh khoản của hình thức đầu tư này cũng mang nhiều rủi ro và phụ thuộc nhiều vào tình hình kinh tế, thị trường.
Đầu tư vàng
Vàng là một trong những lựa chọn quen thuộc với nhiều người Việt . Tại Mỹ, vàng cũng được xem là một tài sản giúp đa dạng hóa danh mục đầu tư và phòng ngừa rủi ro trong thời kỳ kinh tế biến động hoặc lạm phát tăng cao.
Một số hình thức đầu tư vàng phổ biến tại Mỹ: vàng vật chất (Physical Gold), quỹ ETF vàng, và cổ phiếu công ty khai thác vàng.
Ưu điểm của đầu tư vàng là có thể giữ giá trị tốt trong thời kỳ lạm phát. Tuy nhiên, đầu tư vàng cũng có nhược điểm như giá vàng vẫn có thể giảm trong nhiều giai đoạn; đồng thời vàng cũng không tạo ra dòng tiền như cổ phiếu (cổ tức) hoặc bất động sản (tiền cho thuê). Ngoài ra, việc lưu trữ vàng vật chất cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn các hình thức tiết kiệm và đầu tư khác.
| Dưới đây là những gợi ý cho đầu tư đơn giản cho người mới ở Mỹ: Mở tài khoản ngân hàng và tài khoản tiết kiệm ở ngân hàng lãi suất cao Tạo quỹ khẩn cấp từ ba đến sáu tháng Xây dựng điểm credit Bắt đầu đầu tư nhỏ (ETF/vàng/robo-advisor) Bất động sản |
Kết luận
Một danh mục đầu tư hiệu quả phải là sự kết hợp giữa nhiều hình thức tiết kiệm và đầu tư với lợi nhuận và rủi ro khác nhau, và quan trọng hơn là phải phù hợp với khả năng chịu đựng rủi ro của bạn.
Là người mới, bạn có thể bắt đầu với các hình thức đầu tư an toàn, sau đó khi kinh tế đã ổn định hơn bạn có thể tăng dần rủi ro hợp lý. Điều quan trọng nhất để xây dựng tài chính bền vững là bạn nên bắt đầu sớm và thực hiện đều đặn.
Nếu hiện đang là sinh viên quốc tế, bạn vẫn có thể tiếp cận các sản phẩm đầu tư như tài khoản tiết kiệm, chứng chỉ tiền gửi, hoặc tài khoản hưu trí. Nếu không có SSN, bạn vẫn có thể mở tài khoản đầu tư chứng khoán nhưng sẽ cần ITIN (Individual Taxpayer Identification Number). Bạn có thể yêu cầu cấp ITIN từ Cơ quan Thuế vụ Hoa Kỳ (Internal Revenue Service hay IRS).